Pomorie 2026 – uzdrowisko z błotem leczniczym, plaże, hotele, atrakcje

Pomorie to jedyne miejsce na świecie obok Morza Martwego, gdzie wydobywa się unikalne błoto lecznicze o udowodnionych właściwościach terapeutycznych. To kameralne bułgarskie uzdrowisko położone na malowniczym półwyspie nad Morzem Czarnym przyciąga tysiące turystów szukających naturalnych metod leczenia i regeneracji organizmu. W 2026 roku Pomorie oferuje jeszcze więcej możliwości – od nowoczesnych kompleksów spa po tradycyjne zabiegi borowinowe znane od czasów starożytnych Traków. Odkryj wszystkie sekrety tego wyjątkowego kurortu i zaplanuj swój pobyt w jednym z najcenniejszych uzdrowisk Europy.

Błoto lecznicze z Pomorie – unikalne właściwości terapeutyczne

Pomorie jest jednym z zaledwie dwóch miejsc na świecie (obok Morza Martwego), gdzie wydobywa się błoto lecznicze o tak wyjątkowych właściwościach terapeutycznych. To czarne, gęste błoto mineralne pozyskiwane z dna Jeziora Pomorie zawiera niezwykle bogaty zestaw pierwiastków i związków mineralnych, które od tysięcy lat wykorzystywane są w leczeniu wielu schorzeń. Historia wykorzystania pomorijskiego błota sięga czasów starożytnych Traków, którzy jako pierwsi odkryli jego lecznicze właściwości w przypadku reumatyzmu i chorób stawów.

Skład mineralny błota z Pomorie jest naprawdę imponujący. Zawiera ono wysokie stężenia magnezu, wapnia, potasu, siarki oraz szereg mikroelementów niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Te składniki działają synergicznie, zapewniając kompleksowe działanie terapeutyczne – przeciwzapalne, regenerujące, oczyszczające i nawilżające. Błoto wydobywane jest bezpośrednio z dna słonego jeziora, gdzie przez tysiące lat gromadziły się osady bogate w minerały pochodzące zarówno z wód morskich, jak i podziemnych źródeł.

Schorzenia leczone błotem z Pomorie

Zabiegi borowinowe w Pomorie są szczególnie skuteczne w leczeniu szerokiego spektrum dolegliwości. Największą skuteczność wykazują w przypadku chorób reumatoidalnych, w tym reumatoidalnego zapalenia stawów, choroby zwyrodnieniowej stawów oraz bólów kręgosłupa. Błoto pomaga również w regeneracji po urazach układu ruchu – złamaniach, zwichnięciach czy operacjach ortopedycznych. Ciepło utrzymywane przez błoto w połączeniu z minerałami głęboko wnika w tkanki, łagodząc ból i przyspieszając procesy gojenia.

Kolejną grupą schorzeń, w których zabiegi borowinowe przynoszą znakomite rezultaty, są choroby skóry. Błoto z Pomorie stosuje się w leczeniu łuszczycy, egzemy, trądziku oraz innych dermatoz. Jego właściwości antybakteryjne i przeciwgrzybiczne pomagają w zwalczaniu infekcji skórnych, a jednocześnie bogactwo minerałów odżywia i regeneruje naskórek. Wielu kuracjuszy zauważa znaczną poprawę stanu skóry już po kilku zabiegach.

Czytaj więcej

Błagojewgrad – Co zobaczyć? Najlepsze atrakcje, mapa

Czy w Bułgarii można płacić kartą Visa i MasterCard?

Jak dojechać do Bułgarii samochodem lub pociągiem 2025

Mniej znanym, ale równie ważnym zastosowaniem błota z Pomorie jest leczenie problemów związanych z płodnością. Zabiegi borowinowe są stosowane wspomagająco w przypadku niektórych form niepłodności zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Błoto pomaga również w łagodzeniu objawów schorzeń prostaty oraz problemów ginekologicznych. Dodatkowo zabiegi przynoszą ulgę osobom cierpiącym na choroby układu oddechowego, schorzenia serca i wątroby.

Tradycyjna metoda leczenia w Pomorie

Jedną z najbardziej fascynujących tradycji uzdrowiskowych w Pomorie jest starożytna metoda leczenia na rozgrzanych płytach kamiennych. Pacjenci układani są na specjalnie przygotowanych kamieniach pokrytych warstwą świeżego błota. Ciepło promieniujące od kamieni powoduje głębokie rozgrzanie tkanek i lepsze wchłanianie składników mineralnych. Ta technika, stosowana już przez Traków, okazała się szczególnie skuteczna w leczeniu przewlekłych bólów stawów i kręgosłupa. Współczesne sanatorium w Pomorie oferuje zarówno tradycyjne metody, jak i nowoczesne warianty zabiegów borowinowych.

Jeśli planujesz wakacje w Bułgarii, Pomorie powinno być jednym z Twoich priorytetowych kierunków. To unikalne połączenie wypoczynku nad morzem z profesjonalną kuracją uzdrowiskową, którego nie znajdziesz w żadnym innym miejscu na świecie.

Zabiegi spa i wellness w Pomorie 2026

Pomorie w 2026 roku oferuje niezwykle bogaty wybór zabiegów spa i wellness, które łączą tysiącletnią tradycję z najnowszymi osiągnięciami kosmetologii i medycyny estetycznej. Lokalne ośrodki spa, zarówno te działające przy hotelach, jak i niezależne centra wellness, proponują kompleksowe programy odnowy biologicznej dostosowane do indywidualnych potrzeb każdego gościa. Od klasycznych kąpieli borowinowych po zaawansowane zabiegi anti-aging – wybór jest naprawdę imponujący.

Kąpiele błotne i zabiegi borowinowe

Najbardziej charakterystycznym zabiegiem oferowanym w Pomorie są kąpiele błotne. Cały proces rozpoczyna się od nałożenia świeżego, ciepłego błota na całe ciało lub wybrane partie. Błoto pozostaje na skórze przez 20-30 minut, podczas których minerały wnikają głęboko w tkanki. Następnie pacjent jest delikatnie spłukiwany, a skóra staje się niesamowicie gładka i odżywiona. Ten prosty, ale niezwykle skuteczny zabieg przynosi natychmiastową ulgę w bólach stawów i mięśni, a przy regularnym stosowaniu może znacząco poprawić stan zdrowia.

Oprócz klasycznych kąpieli błotnych, centra spa oferują zabiegi częściowe – okłady borowinowe na poszczególne partie ciała. Najpopularniejsze są okłady na kręgosłup, stawy kolanowe i biodrowe oraz dłonie. Dla osób z problemami skórnymi dostępne są specjalne maski błotne na twarz, które głęboko oczyszczają pory, regulują wydzielanie sebum i pozostawiają skórę promienną i odmłodzoną.

Kąpiele solankowe

Kolejnym popularnym zabiegiem w Pomorie są kąpiele solankowe z wykorzystaniem wody z Jeziora Pomorie. Woda ta ma stężenie soli znacznie wyższe niż woda morska, co sprawia, że ma właściwości podobne do wód Morza Martwego. Kąpiele solankowe poprawiają krążenie krwi, łagodzą stany zapalne, a dzięki wysokiej zawartości minerałów doskonale odżywiają skórę. Wiele osób opisuje uczucie lekkości i relaksu, które towarzyszy im przez wiele godzin po zabiegu.

Masaże i terapie manualne

Centra wellness w Pomorie oferują szeroką gamę masaży – od klasycznego masażu relaksacyjnego po specjalistyczne masaże lecznicze. Szczególnie popularne są masaże z wykorzystaniem olejków aromatycznych oraz masaże gorącymi kamieniami, które doskonale uzupełniają zabiegi borowinowe. Wykwalifikowani terapeuci stosują techniki masażu bułgarskiego, który łączy elementy masażu szwedzkiego z lokalnymi tradycjami i jest znany z głębokiego oddziaływania na napięte mięśnie.

Programy odnowy biologicznej

Dla osób szukających kompleksowej regeneracji, hotele i centra wellness w Pomorie przygotowały specjalne programy wellness trwające od kilku dni do kilku tygodni. Typowy program obejmuje codzienne zabiegi borowinowe, kąpiele solankowe, masaże oraz konsultacje z lekarzem balneologiem. Dodatkowo goście mogą korzystać z sauny, łaźni parowej, jacuzzi oraz basenów z podgrzewaną wodą morską. Wiele programów zawiera również elementy diety – specjalnie skomponowane posiłki bogate w lokalne, ekologiczne produkty.

Ceny zabiegów w Pomorie są znacznie niższe niż w zachodnioeuropejskich uzdrowiskach przy porównywalnej, a często nawet wyższej jakości. Pojedynczy zabieg borowinowy kosztuje zazwyczaj od 30 do 60 BGN (15-30 EUR), podczas gdy kompleksowy pakiet tygodniowy można wykupić za 300-500 EUR w zależności od wybranego hotelu i zakresu usług.

Plaże w Pomorie – idealne dla rodzin z dziećmi

Pomorie może pochwalić się jednymi z najlepszych plaż na bułgarskim wybrzeżu Morza Czarnego. Linia brzegowa rozciąga się na długości ponad 4 kilometrów, oferując zarówno zorganizowane, wyposażone w pełną infrastrukturę plaże miejskie, jak i dzikie, spokojniejsze odcinki dla tych, którzy cenią sobie prywatność. Piasek jest drobny i złocisty, a wejście do wody łagodne i stopniowe, co czyni te plaże idealnymi dla rodzin z małymi dziećmi.

Główna plaża miejska

Centralna plaża Pomorie rozciąga się wzdłuż całego półwyspu i jest najlepiej zagospodarowaną częścią wybrzeża. Znajdziemy tu wypożyczalnie leżaków i parasoli, przebieralnie, prysznice oraz liczne bary plażowe i restauracje. Ratownicy pilnują bezpieczeństwa kąpiących się w sezonie letnim (czerwiec-wrzesień), co dodatkowo zwiększa komfort wypoczynku rodzin z dziećmi. Wzdłuż plaży biegnie malowniczy deptak, idealny na wieczorne spacery przy zachodzie słońca.

Plaża wschodnia

Po wschodniej stronie półwyspu znajduje się nieco spokojniejsza plaża, która przyciąga głównie turystów z pobliskich hoteli. Jest mniej zatłoczona niż główna plaża miejska, a woda bywa tu nieco spokojniejsza dzięki naturalnej osłonie tworzonej przez konfigurację brzegu. To doskonałe miejsce dla osób szukających ciszy i relaksu z dala od zgiełku centrum kurortu.

Dlaczego plaże Pomorie są idealne dla dzieci?

Płaska linia brzegowa i bardzo łagodne zejście do wody sprawiają, że plaże w Pomorie są wyjątkowo bezpieczne dla najmłodszych. Można odejść nawet kilkadziesiąt metrów od brzegu, a woda wciąż sięga tylko do pasa. Dno jest piaszczyste, bez kamieni i niebezpiecznych prądów. Temperatura wody w szczycie sezonu (lipiec-sierpień) osiąga przyjemne 24-26°C, co zachęca do długich kąpieli.

Dla aktywnych rodzin plaże oferują szereg atrakcji wodnych – można wypożyczyć rowery wodne, kajaki, a nawet sprzęt do windsurfingu. Dzieci uwielbiają dmuchane zjeżdżalnie ustawiane w sezonie bezpośrednio przy brzegu. Na wielu odcinkach plaży znajdują się również place zabaw, więc maluchy mają co robić nawet gdy zmęczą się kąpielami.

Pomorie to świetny wybór dla rodzin, które planują wakacje last minute w Bułgarii. Bliskość lotniska w Burgas (zaledwie 20 km) sprawia, że już w pół godziny od wylądowania można cieszyć się plażą i morzem.

Najlepsze hotele w Pomorie na 2026 rok

Pomorie oferuje szeroką gamę obiektów noclegowych – od kameralnych pensjonatów i apartamentów po luksusowe kurorty all-inclusive z własnymi centrami spa. W sezonie 2026 warto zwrócić uwagę na kilka hoteli, które wyróżniają się szczególnie wysokim standardem usług i doskonałą lokalizacją.

Wave Resort 5* – luksus nad morzem

Wave Resort to zdecydowanie najbardziej ekskluzywny hotel w Pomorie. Ten pięciogwiazdkowy kompleks położony bezpośrednio przy plaży oferuje wszystko, czego można oczekiwać od nowoczesnego kurortu. Do dyspozycji gości są rozległe strefy basenowe, w tym basen tylko dla dorosłych oraz park wodny dla dzieci z licznymi zjeżdżalniami. Hotel posiada własne centrum spa z pełną gamą zabiegów, w tym oczywiście zabiegi borowinowe z wykorzystaniem lokalnego błota leczniczego.

Pokoje w Wave Resort są przestronne i nowocześnie urządzone, większość z nich oferuje widok na morze. Restauracje hotelowe serwują zarówno kuchnię międzynarodową, jak i tradycyjne bułgarskie specjały. Dla aktywnych gości dostępne są korty tenisowe, siłownia oraz szereg sportów wodnych organizowanych bezpośrednio przy hotelowej plaży.

Hotel Festa Pomorie 4*

Hotel Festa Pomorie to sprawdzony wybór dla rodzin szukających dobrego stosunku jakości do ceny. Położony w południowej części kurortu, bezpośrednio przy piaszczystej plaży, oferuje komfortowe pokoje z klimatyzacją i balkonami. Do lotniska w Burgas jest stąd zaledwie 10 kilometrów, co czyni hotel bardzo wygodnym dla podróżujących samolotem.

Hotel dysponuje basenem zewnętrznym, restauracją z tarasem widokowym oraz barem przy plaży. Personel mówi po angielsku i niemiecku, wielu pracowników zna również podstawy polskiego. Opcja all-inclusive jest dostępna i obejmuje pełne wyżywienie oraz napoje lokalne.

Sunset Resort Aparthotel 4*

Dla rodzin i grup preferujących większą niezależność, Sunset Resort oferuje przestronne apartamenty z aneksami kuchennymi. Kompleks wyróżnia się rozbudowaną infrastrukturą sportową – znajdziemy tu boiska do siatkówki, koszykówki, korty tenisowe oraz centrum fitness. Dzieci mogą korzystać z mini-klubu z animacjami prowadzonymi przez wykwalifikowanych animatorów.

Kurhotel Pomorie Beach 3*

Dla osób przyjeżdżających głównie w celach zdrowotnych, Kurhotel Pomorie Beach to idealna propozycja. Ten trzygwiazdkowy obiekt specjalizuje się w turystyce uzdrowiskowej i oferuje pełen zakres zabiegów borowinowych i balneologicznych pod nadzorem lekarzy. Pokoje są proste, ale czyste i funkcjonalne, a ceny znacznie niższe niż w luksusowych kurortach.

Hotel Oazis 3*

Hotel Oazis położony w centrum kurortu oferuje pakiety all-inclusive w przystępnej cenie. To dobry wybór dla turystów szukających standardowego zakwaterowania z łatwym dostępem do wszystkich atrakcji miasta. Plaża miejska znajduje się w odległości krótkiego spaceru, podobnie jak restauracje, sklepy i punkty wymiany walut.

Niezależnie od wybranego hotelu, Pomorie gwarantuje udane wakacje. Jeśli szukasz tanich wakacji egzotycznych, warto porównać oferty Bułgarii z innymi kierunkami – często okazuje się, że Pomorie oferuje lepszy stosunek jakości do ceny przy krótszym czasie lotu.

Atrakcje turystyczne i zabytki Pomorie

Pomorie to nie tylko uzdrowisko i plaże – to również fascynujące miasto z bogatą historią sięgającą czasów starożytnych. Założone przez Greków w IV wieku p.n.e. pod nazwą Anchialos, przez wieki było ważnym ośrodkiem handlu solą i winem. Dziś zwiedzający mogą odkryć wiele śladów tej długiej historii, spacerując po malowniczych uliczkach starego miasta.

Muzeum Soli

Unikalne na skalę europejską Muzeum Soli prezentuje tradycyjne metody pozyskiwania soli stosowane w regionie od tysięcy lat. W muzeum można zobaczyć autentyczne panwie solne – płytkie baseny, w których woda morska odparowywała pod wpływem słońca, pozostawiając kryształy soli. Co kilkadziesiąt minut odbywa się prelekcja, podczas której przewodnik wyjaśnia całą technologię produkcji soli, jej znaczenie ekonomiczne i kulturowe dla regionu.

Szczególną atrakcją muzeum jest możliwość zażycia kąpieli błotnej w basenie solankowym. Woda o bardzo wysokim stężeniu soli utrzymuje ciało na powierzchni podobnie jak w Morzu Martwym. To niezapomniane doświadczenie, które łączy elementy edukacji z relaksem i zabiegami wellness.

Starożytny grobowiec tracki

Na obrzeżach Pomorie znajduje się jeden z najlepiej zachowanych trakijskich grobowców w Bułgarii, datowany na II-III wiek n.e. Ta unikalna kopułowa budowla świadczy o wysokim poziomie kultury i architektury starożytnych Traków. Grobowiec jest otwarty dla zwiedzających i stanowi obowiązkowy punkt programu dla miłośników historii starożytnej.

Monastyr św. Jerzego

Średniowieczny monastyr św. Jerzego to jedno z najważniejszych miejsc kultu religijnego w regionie. Położony na wzgórzu z widokiem na morze, zachwyca zarówno architekturą, jak i atmosferą duchowego spokoju. Wewnątrz znajdują się cenne ikony i freski, a zakonnicy chętnie oprowadzają gości i opowiadają o historii klasztoru.

Stare miasto

Zabytkowa starówka Pomorie została wpisana na listę dziedzictwa UNESCO i stanowi jedną z najlepiej zachowanych XIX-wiecznych dzielnic na bułgarskim wybrzeżu. Wąskie, brukowane uliczki, tradycyjne drewniane domy z charakterystycznymi balkonami, małe sklepy z rękodziełem i lokalne tawerny tworzą niepowtarzalny klimat. Warto tu przyjść wieczorem, gdy zapalone latarnie nadają starówce magiczny charakter.

Winnice i degustacje wina

Region Pomorie słynie z produkcji wina od czasów starożytnych. W okolicach miasta działa kilka winnic oferujących degustacje lokalnych szczepów. Najbardziej cenione są białe wina z odmiany Dimyat oraz czerwone z Mavrud. Wizyta w winnicy to doskonały sposób na spędzenie popołudnia, a butelka lokalnego wina będzie świetną pamiątką z wakacji.

Jeśli chcesz zobaczyć więcej bułgarskich atrakcji, Pomorie jest doskonałą bazą wypadową do zwiedzania całego wybrzeża. Sprawdź nasze oferty wakacji w Bułgarii, które łączą wypoczynek z możliwością zwiedzania.

Jezioro Pomorie – naturalne uzdrowisko UNESCO

Jezioro Pomorie to serce uzdrowiska i główne źródło słynnego błota leczniczego. Ten słonowodny zbiornik o powierzchni około 8 km² został wpisany na listę UNESCO jako obszar chroniony ze względu na unikalne walory przyrodnicze i balneologiczne. Woda w jeziorze ma stężenie soli kilkukrotnie wyższe niż w Morzu Czarnym, co tworzy specyficzne warunki dla powstawania leczniczych osadów na dnie.

Geneza błota leczniczego

Błoto z Jeziora Pomorie powstawało przez tysiące lat w specyficznych warunkach. Wysokie zasolenie wody, obecność siarkowodoru, intensywne nasłonecznienie oraz napływ mineralnych wód podziemnych spowodowały gromadzenie się na dnie jeziora unikalnych osadów. Te czarne, tłuste w dotyku złoża mają grubość sięgającą kilku metrów i są regularnie wydobywane do celów leczniczych.

Rezerwat ptaków

Jezioro Pomorie to również ważne siedlisko ptaków wodno-błotnych. Obszar wokół jeziora jest rezerwatem przyrody, gdzie gniazduje ponad 200 gatunków ptaków, w tym rzadkie pelikany, flamingi i czaple. Dla miłośników ornitologii utworzono specjalne punkty obserwacyjne wyposażone w lornetki i tablice informacyjne. Wiosna i jesień to najlepsze pory na obserwację ptaków migrujących.

Produkcja soli

Tradycyjna produkcja soli w Pomorie trwa nieprzerwanie od czasów greckich. Do dziś można zobaczyć charakterystyczne saliny – płytkie baseny, w których woda jeziorna odparowuje pod wpływem słońca, pozostawiając kryształy soli morskiej. Sól z Pomorie jest ceniona przez kucharzy za delikatny smak i bogactwo minerałów. Można ją kupić jako oryginalną pamiątkę w lokalnych sklepach.

Spacery wokół jeziora

Wokół Jeziora Pomorie wytyczono malowniczą trasę spacerową i rowerową o długości około 12 kilometrów. Ścieżka prowadzi przez różnorodne krajobrazy – od słonych łąk, przez trzcinowiska, po piaszczyste wydmy. Po drodze ustawiono ławki i altanki, gdzie można odpocząć i podziwiać widoki. To idealna trasa na poranny jogging lub popołudniowy spacer z rodziną.

Wycieczki w okolicach Pomorie

Pomorie to doskonała baza wypadowa do zwiedzania południowego wybrzeża Bułgarii. W promieniu zaledwie kilkudziesięciu kilometrów znajduje się wiele fascynujących miejsc, które warto odwiedzić podczas wakacji. Większość hoteli organizuje wycieczki fakultatywne, ale równie łatwo można dotrzeć do pobliskich atrakcji na własną rękę – komunikacją publiczną lub wypożyczonym samochodem.

Nesebyr – perła Morza Czarnego

Zaledwie 15 km na północ od Pomorie leży Nesebyr, często nazywany „perłą Morza Czarnego”. To jedno z najstarszych miast w Europie, założone przez Traków ponad 3000 lat temu. Zabytkowa starówka na półwyspie została wpisana na listę UNESCO i zachwyca atmosferą dawnych wieków. Można tu podziwiać ruiny starożytnych fortyfikacji, bizantyjskie kościoły z unikalnymi freskami oraz tradycyjne XIX-wieczne kamieniczki. Nesebyr to również raj dla miłośników zakupów – wąskie uliczki są pełne sklepików z rękodziełem, biżuterią i pamiątkami.

Słoneczny Brzeg

Największy kurort na bułgarskim wybrzeżu znajduje się zaledwie 20 km od Pomorie. Słoneczny Brzeg to prawdziwe centrum rozrywki – setki restauracji, klubów nocnych, parków wodnych i centrów handlowych. To idealne miejsce na jednodniową wycieczkę, gdy szuka się nieco więcej akcji i życia nocnego niż oferuje spokojne Pomorie. Plaża w Słonecznym Brzegu rozciąga się na ponad 8 km i oferuje wszystkie możliwe sporty wodne.

Burgas

Burgas, trzecie co do wielkości miasto Bułgarii, jest stolicą regionu i oferuje zupełnie inny rodzaj atrakcji. Warto odwiedzić tutejsze muzea (archeologiczne, etnograficzne, przyrodnicze), przejść się po rozległych parkach nadmorskich oraz zrobić zakupy w nowoczesnych centrach handlowych. Burgas słynie również z organizacji letnich festiwali muzycznych i artystycznych, które przyciągają tłumy zarówno turystów, jak i mieszkańców.

Sozopol

Około 40 km na południe od Pomorie leży Sozopol – kolejne urokliwe miasteczko z zabytkową starówką. Sozopol konkuruje z Nesebyrem o tytuł najpiękniejszego miasta na wybrzeżu i rzeczywiście ma swój niepowtarzalny urok. Charakterystyczne drewniane domy z XVIII i XIX wieku, wąskie brukowane uliczki, małe galerie sztuki i klimatyczne kawiarnie tworzą atmosferę, której nie znajdziesz nigdzie indziej. We wrześniu odbywa się tu słynny Festiwal Apollonia – jedno z najważniejszych wydarzeń kulturalnych w Bułgarii.

Park Narodowy Strandża

Dla miłośników przyrody i aktywnego wypoczynku idealnym celem wycieczki jest Park Narodowy Strandża, położony około 70 km na południe od Pomorie. To największy park narodowy w Bułgarii, chroniący unikalne ekosystemy z reliktowymi gatunkami roślin i zwierząt. Można tu wędrować szlakami przez dziewicze lasy, odkrywać ukryte wodospady i obserwować rzadkie ptaki. W parku znajdują się również pozostałości trakijskich świątyń i średniowiecznych twierdz.

Jeśli planujesz zwiedzać okolicę, warto rozważyć wynajem samochodu. Ceny są przystępne (od 25-30 EUR dziennie), a drogi wzdłuż wybrzeża są w dobrym stanie i oferują piękne widoki. Alternatywnie można skorzystać z regularnych połączeń autobusowych między kurortami – bilety są tanie i autobusy kursują często.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)